• Interpunkcja w zapisie wyliczeń

    31 lipca 2016
    1757 Views

    Zasady polskiej ortografii i interpunkcji potrafią nieraz zaskakiwać. O ile reguły ortograficzne wydają się jeszcze do opanowania i pozostają niezaprzeczalne, o tyle niektóre zalecenia dotyczące interpunkcji bywają dyskusyjne. Dzieje się tak na przykład w sytuacji, gdy dokonujemy wyliczenia czegoś po dwukropku. W zależności od przyjętej interpretacji raz należałoby na końcu danego podpunktu postawić kropkę, innym razem zaleca się pominięcie tego znaku interpunkcyjnego. Od czego to zależy?

    Najpierw trzeba odpowiedzieć na pytanie, czemu w ogóle służy interpunkcja. Jej zadaniem jest eliminowanie niejednoznaczności. Warto na przykład zwrócić uwagę na to, jak miejsce przecinka lub jego brak zmieniają znaczenie komunikatu, co doskonale ilustrują następujące sformułowania:

    • Gdy Telimena weszła na stół, wniesiono potrawy.
    • Gdy Telimena weszła, na stół wniesiono potrawy.
    • Jedzcie dzieci!
    • Jedzcie, dzieci!

    Podane wyżej przykłady potraktować należy z przymrużeniem oka, niemniej jednak udowadniają one, że miejsce znaku interpunkcyjnego lub jego brak to nie kwestia przypadku.

    42903279 - man with notice gesture near red question mark. 3d render isolated on white background. faq concept.

    Kiedy zatem w odniesieniu do wyliczeń stosujemy kropkę na końcu danego podpunktu? Stawiamy ją wówczas, gdy ma on postać rozbudowanego zdania (lub kilku zdań), a robimy tak dlatego, by zapis stał się bardziej czytelny. Pamiętajmy przy okazji o rozpoczęciu kolejnego akapitu dużą literą. Nie ma potrzeby zamykania podpunktu kropką w przypadku, gdy jest on krótki, ma postać równoważnika zdania. Wówczas zamiast kropki można zastosować średnik lub przecinek. Trzeba jedynie pamiętać o tym, by kolejny punkt zacząć wtedy małą literą. Zalecałabym jednak ostrożność przy używaniu średnika, gdyż rządzi się on nieco odmiennymi prawami, także w odniesieniu do wyliczeń (więcej na ten temat można znaleźć w poradni językowej: http://sjp.pwn.pl/szukaj/średnik.html).

    Inne zasady obowiązują na plakatach czy w ulotkach. Tutaj zaleca się raczej unikanie nadmiaru znaków interpunkcyjnych, a zatem pominięcie kropek na końcu wyliczeń (nawet jeśli w przypadku innych tekstów są wymagane) nie będzie błędem. Warto zwrócić uwagę na to, że problem dotyczący tego, jaki znak interpunkcyjny zastosować w przypadku wyliczeń lub czy w ogóle to zrobić, jest rzeczą sporną. Jedna kwestia nie podlega natomiast dyskusji – niezależnie od dokonanego wyboru powinniśmy zachować konsekwencję. To oznacza, że jeżeli zdecydujemy się na użycie przecinków, nie możemy nagle zmienić zdania i na końcu podpunktu umieścić średnik lub kropkę. Jedynie ostatni punkt wyliczenia, niezależnie od zastosowanych wcześniej znaków interpunkcyjnych, zamykamy kropką.

    Dlaczego konsekwencja w zapisie wyliczeń jest tak ważna?

    Wyliczenia z reguły stosuje się po to, aby wypowiedź była bardziej przejrzysta. Zatraci ona tę cechę, jeżeli jej twórca wprowadzi niepotrzebny chaos. Inną kwestią jest to, że nieraz można natknąć się na teksty zawierające wyliczenia niejednorodne – tzn. na przemian pojawiają się w nich zdania i równoważniki zdań czy też krótkie wyrażenia. Taki „twór” świadczy o dużej nonszalancji autora i dlatego, oprócz specyficznych zasad interpunkcyjnych, w przypadku wyliczeń powinniśmy także pamiętać o tym, by nadać im odpowiednią formę językową.

    Joanna Gruszczyńska

     

    Continue Reading
  • Tajemnice interpunkcji

    8 listopada 2014
    2248 Views

    W jednej z polskich komedii ostatniej dekady („Lejdis”, reż. T. Konecki) jest taka scena: naczelna pewnego czasopisma wpada w furię na wieść o tym, że korektorka wstrzymała druk kolejnego numeru z powodu błędów interpunkcyjnych. Zapamiętałam zdanie, którym rozdrażniona kobieta skomentowała ten fakt, mówiąc o przecinkach: „Przecież nikt w tym kraju, oprócz ciebie, nie wie, gdzie one mają być!”. Z racji tego, iż zawodowo zajmuję się wstawianiem przecinków tam, gdzie mają być, scena ta wydała mi się szczególnie zabawna.

    21393490_sW niniejszym artykule zamierzam wyjaśnić, iż wbrew temu, co sądzi wspomniana pani redaktor, znajomość zasad interpunkcji to nie wiedza dla wtajemniczonych i nikt z takową się nie rodzi. Wystarczy zapamiętać kilka reguł, posłuchać intuicji i zaobserwować określone prawidłowości. Z pewnością bardzo pomaga znajomość struktur składniowych. Wysoka świadomość językowa pozwala na intuicyjne wstawianie przecinków. Nie oznacza to bynajmniej, że kto takiej wiedzy nie posiadł, z góry skazany jest na przegraną. Poniżej przedstawiam kilka wskazówek, które ułatwią redagowanie wypowiedzi poprawnej pod względem interpunkcyjnym.

    Trzeba przyswoić podstawową zasadę mówiącą, że przecinkiem oddzielamy każde wypowiedzenie składowe w wypowiedzeniu wielokrotnie złożonym, co w praktyce oznacza, że należy policzyć, ile orzeczeń (lub form, które niejako zastępują orzeczenie) znajduje się w takiej konstrukcji. Obrazowo można tę regułę przedstawić w postaci zapisu:

    • 2 wypowiedzenia składowe = 2 znaki interpunkcyjne (w tym jedna kropka i jeden przecinek),
    • 3 wypowiedzenia składowe = 3 znaki interpunkcyjne (w tym jedna kropka i dwa przecinki) etc.

    Zamiast kropki może pojawić się oczywiście jakikolwiek inny znak interpunkcyjny kończący wypowiedź, np. wykrzyknik, pytajnik czy wielokropek. Należy przy tym jeszcze pamiętać o dziewięciu spójnikach, przed którymi przecinek trzeba pominąć. Są to: i, oraz, ani ni, albo, lub, bądź, tudzież, czy.

    Powyższe zasady ilustrują następujące wypowiedzenia wielokrotnie złożone:

    • Człowiek miewa w życiu takie chwile, że lubi otaczać się przedmiotami, które przypominają smutek
    • Ponieważ gdy siedział w mieszkaniu, był zdrowszy, więc pani wystarała się jeszcze o kilka lekcyj na tydzień i za ich pomocą opędzała domowe potrzeby.

    Warto przy okazji nadmienić, że zacytowane zdania pochodzą z „Kamizelki” Bolesława Prusa – a literatura piękna, zwłaszcza pozytywistyczna, w której roi się od wypowiedzeń wielokrotnie złożonych, może stanowić doskonały poradnik w zakresie opanowania reguł interpunkcji.

    Do powyższych zasad wypada dodać te mówiące o konieczności oddzielenia przecinkami wszelkiego rodzaju wtrąceń, wyliczeń czy wyrazów pozostających poza związkami w zdaniu (np. apostrof). I tutaj znowu można sięgnąć do prozy B. Prusa, by pokazać tę regułę w konkretnym zastosowaniu:

    • — Panie Lisiecki, panie Klejn, przybijcie z łaski swojej literki.
    • No, oddajcie pierwej chłopca do terminu, a potem… może się odważę

    Wydaje mi się, że do opanowania prawideł w zakresie interpunkcji zniechęca ogromna liczba zasad wyliczanych w słownikach. Większość z nich stanowi jednak bardziej szczegółowe omówienie tych, które przedstawiłam powyżej (słowniki odnotowują na przykład rodzaje wyliczeń, typy wtrąceń etc., co nieprawdopodobnie wydłuża listę). Jedno jest pewne – to nie wiedza dla specjalistów, gdzie należy postawić przecinki w tekście i – trawestując słowa wspomnianej na początku pani redaktor – „wiele osób w tym kraju może nauczyć się, gdzie mają one być”.

    Joanna Gruszczyńska

    Continue Reading