• Zbieg znaków interpunkcyjnych

    26 sierpnia 2016
    2238 Views

    53821321 - excited woman reading behind the table between two pile of books.

    Ostatnie wakacyjne dni sprzyjają temu, by zanurzyć się w świecie ulubionej książki. Oddając się lekturze, warto jednocześnie połączyć przyjemne z pożytecznym. Od mistrzów słowa można nie tylko nauczyć się kwiecistego języka, ale również poprawnej interpunkcji. Na co zwłaszcza warto zwrócić uwagę? Myślę, że beletrystyka stanowi doskonały materiał poglądowy dla nietypowych przypadków interpunkcyjnych. Co prawda, na blogu pojawiło się już parę artykułów poświęconych kropkom, przecinkom, cudzysłowom, ale dotyczyły one raczej standardowych zagadnień z tego zakresu (por. Tajemnice interpunkcji, Stosowanie cudzysłowu, Interpunkcja w zapisie wyliczeń). Tym razem chciałabym zająć się osobliwym problemem, kiedy to spotykają się obok siebie dwa lub trzy znaki interpunkcyjne.

    Kiedy zdanie kończy się wielokropkiem

    Wielokropek składa się z trzech kropek i możemy po nim postawić znak zapytania lub wykrzyknik, np. Jaka beznadziejna pogoda…! Nie ma natomiast potrzeby, aby zastosować po nim jeszcze (czwartą) kropkę zamykającą zdanie. Na marginesie warto dodać, że po wielokropku nie umieszczamy także przecinka, np. Mądra, ładna… ale nie potrafię się do niej przekonać.

    Gdy na końcu pojawia się skrót

    W tym przypadku sytuacja wydaje się dosyć oczywista. Jeżeli zdanie kończy się skrótem, nie dublujemy kropki. Wystarczy ta kończąca skrót, np. W programie przewidziano występy wokalne, gry, zabawy itp. Jak można się jednak domyślać, istnieje jakieś „ale”. Dotyczy ono sytuacji, kiedy dwie kropki rozdzielone są cudzysłowem, np. Byłem wczoraj na filmie „Listy do M.”. Pierwsza kropka należy do inicjału i od kropki zamykającej wypowiedzenie oddziela ją cudzysłów. Wówczas „podwójne kropkowanie” ma rację bytu.

    Gdy nawias lub cudzysłów spotka się z innym znakiem interpunkcyjnym

    Wypowiedź ujęta w cudzysłów lub nawias odznacza się pewną odrębnością, a zatem po zamknięciu nawiasu lub cudzysłowu należy postawić odpowiedni znak interpunkcyjny – i wcale nie musi to być kropka. Poniższe przykłady ilustrują omawiane zagadnienie:

    • Krzyknęła: „Nie będzie żadnej ulgi!”.
    • Czy naprawdę krzyknęła: „Nie będzie żadnej ulgi!”?
    • Jutro wyjeżdżam (niesamowite!).

    W zrozumieniu zasady pomocne jest uświadomienie sobie – w przypadku cudzysłowu – że pierwszy znak interpunkcyjny należy do wywodu jakiejś osoby, drugi zaś stanowi element wypowiedzi narratora.

    Dla podkreślenia emocji

    Są sytuacje, kiedy można nieco poszaleć w kwestii ilości znaków interpunkcyjnych. Mowa tutaj o przypadku, kiedy pytajnik łączy się z wykrzyknikiem. Nie bez znaczenia pozostaje kolejność tychże znaków. Wykrzyknik umieszczony po pytajniku uwydatnia pytanie, oznacza zdumienie lub oburzenie, zaś odwrotna kolejność (najpierw wykrzyknik, później pytajnik) wiąże się z uczuciem niepewności, zakwestionowania zdania z wykrzyknikiem. Można również powtórzyć dany znak interpunkcyjny, jeżeli chcemy nadać wypowiedzi bardziej emocjonalny charakter. Zalecałabym jednak w tym zakresie ostrożność, aby nie popaść w egzaltację.

    Warto zwrócić uwagę, że opisane przypadki zbiegu znaków interpunkcyjnych w znacznej mierze odnoszą się do sytuacji, z którymi można zetknąć się w literaturze, prasie czy Internecie. Niniejszy wpis jest dedykowany zatem wszystkim, którzy sami stawiają pierwsze kroki w pisaniu tego rodzaju tekstów (w przeciwieństwie do poprzedniego artykułu adresowanego raczej do redaktorów instrukcji obsługi czy prac naukowych – por. Interpunkcja w zapisie wyliczeń).

    Joanna Gruszczyńska

    Continue Reading
  • Stosowanie cudzysłowu

    14 listopada 2014
    1901 Views

    Ciekawe, jak skwitowałby niniejszy artykuł Stanisław Jerzy Lec, który sformułował XI przykazanie: „Nie cudzysłów!”. Na szczęście znany aforysta pragnął tylko w przywołanej sentencji wyrazić sprzeciw wobec przypisywania sobie cudzych poglądów i traktowania ich jako swoich własnych. Bynajmniej nie namawia do unikania stosowania cudzysłowu. Wręcz przeciwnie – sygnalizuje ironicznie, by się nim właśnie posługiwać, jeżeli cytujemy czyjeś słowa, odwołujemy się do opinii innych osób. Funkcjonalność cudzysłowu pozostaje bezsprzeczna. Kwestią wymagającą omówienia jest natomiast poprawne użycie tego znaku.

    skan2Jaki cudzysłów zastosować?

    W polskiej typografii obowiązuje znak „”, tzw. cudzysłów apostrofowy. Dopuszcza się także stosowanie w określonych sytuacjach cudzysłowu ostrokątnego. Błędem wynikającym z zaniedbania nazwałabym natomiast posługiwanie się tzw. amerykańskim cudzysłowem, który oznaczany bywa za pomocą dwóch prostych kresek otwierających u góry i takich samych zamykających. Do przełknięcia wydaje mi się jeszcze używanie tychże pionowych kresek we wpisach na portalach społecznościowych, na których komentarze mają luźny, niezobowiązujący charakter. Gorzej gdy amerykański cudzysłów zaczyna opanowywać inne teksty, nieraz oficjalne lub, o zgrozo, wystawione na widok publiczny (np. na tablicach upamiętniających).

    Dlatego też należy pamiętać o tym, by dokonać przekształcenia amerykańskich cudzysłowów rozpowszechnionych w języku angielskim na te rodzime. Zaniechanie w tej mierze – przyznać trzeba – trąci brakiem fachowości, o czym wspominałam już we wpisie zatytułowanym Rzecz o „drobiazgach”. Pamiętajmy, że takie detale jak cudzysłowy, problem z dywizem i myślnikiem łatwo przeoczyć, ale to dbałość o szczegóły czyni z nas profesjonalistów.

    Towarzysze cudzysłowu

    Warto przy okazji przypomnieć regułę mówiącą o stosowaniu innych znaków interpunkcyjnych w sąsiedztwie cudzysłowu. Koleżanka kropka zawsze znajdzie się za cudzysłowem, zaś położenie pytajników i wykrzykników uzależnione jest od tego, do której części wypowiedzi odnosi się określony znak interpunkcyjny. Jeżeli pytajnik należy do fragmentu ujętego w cudzysłów, wówczas umieszczamy go przed dwiema kreskami zamykającymi i na końcu dodajemy kropkę. Ta sama zasada obowiązuje w przypadku wykrzyknika. Przedstawione reguły ilustrują przykłady:

    Powiedziała: „Nie sądzę, aby był to dobry pomysł”.

    Zapytała: „Jak długo zamierzasz to jeszcze ukrywać?”.

    Krzyknęła: „Nie obchodzą mnie problemy innych ludzi!”.

    Inne kłopoty z cudzysłowem

    Uważny czytelnik dostrzeże zapewne specyficzny sposób odmiany wyrazu „cudzysłów” w niniejszym artykule. Zastanawiający jest fakt, ile problemów może przysporzyć jeden wyraz. Cudzysłów znajdzie się w tym względzie na pewno w pierwszej dziesiątce. Często błędnie używa się w miejscowniku formy „cudzysłowiu”. Tymczasem „Słownik poprawnej polszczyzny” pod red. W. Doroszewskiego dopuszcza tylko formę „cudzysłowie”, odnotowując również formę dopełniacza, która brzmi „cudzysłowu”.

    Ot, niby drobiazg, ale to już kolejny, o którym piszę. Warto zatem użyć wyobraźni, by uświadomić sobie, co by było, gdyby wszystkie te niby-drobnostki lekceważyć… Wtedy powstałby chyba niby-tekst.

    Joanna Gruszczyńska

    Continue Reading